Η παράσταση “Οι Δίκαιοι” του Αλμπερ Καμύ παρουσιάστηκε από την Ομάδα Σημείο Μηδέν στον Χώρο Ιστορικής Μνήμης – Κοραή 4 την περίοδο Φεβρουάριο – Απρίλιος του 2011 και επαναλήφθηκε στον χώρο Knot Gallery την περίοδο Νοέμβριος 2011 – Μάρτιος 2012.
Ο Νομπελίστας Γάλλος φιλόσοφος και συγγραφέας των εμβληματικών μυθιστορημάτων «Ο Ξένος» και «Η Πανούκλα» και των δοκιμίων «Ο Μύθος του Σίσυφου» και «Ο επαναστατημένος άνθρωπος», τοποθετεί τη δράση των «Δίκαιων» στη Μόσχα του 1905.
Ο Καμύ διερευνά τα κίνητρα και τις εσωτερικές συγκρούσεις μιας ομάδας επαναστατών, οι οποίοι σχεδιάζουν και πραγματοποιούν τη δολοφονία του μεγάλου Δούκα Σέργιου, θείου του Τσάρου. Μέσα σε αυτόν τον παράλογα σκληρό κόσμο που γεννά τη βία και τη βαρβαρότητα, τίθεται το θεμελιώδες ερώτημα: Δικαιούται ο εξε- γερμένος να σκοτώνει; Τεκμηριώνονται ηθικά οι πράξεις του; Ή οφείλει να περάσει σε μια εξέγερση της ίδιας της ηθικής και να επαναστατήσει, εν τέλει, ενάντια στο πεπρωμένο του με γνώμονα την αγάπη στον άνθρωπο και τη ζωή;
Έπαινος Νέου Δημιουργού 2011 από την Ένωση Ελλήνων Θεατρικών Κριτικών.
Συντελεστές:
Μετάφραση- σκηνοθεσία: Σάββας Στρούμπος
Επιμέλεια Μετάφρασης – Δραματουργική Συνεργασία: Νίκος Γιαννίκας
Σκηνικά: Γιώργος Κολιός
Κοστούμια: Rebekka Gutsfeld
Φωτισμοί: Κώστας Μπεθάνης
Φωτογραφίες: Χρήστος Κυριακόγγονας
Κατασκευή αφίσας: Rebekka Gutsfeld / photo credits: Χρήστος Κυριακόγγονας
Διανομή:
Μαρία Αθηναίου: Αλεξέι Βοϊνόφ, Μεγάλη Δούκισσα
Ελεάνα Γεωργούλη: Στεπάν Φεντόροφ
Ρόζα Προδρόμου: Ντόρα Ντούλεμποφ
Σάββας Στρούμπος: Ιβάν Καλλιάγιεφ
Μιλτιάδης Φιορέντζης: Μπορίς Άννενκοφ, Σκουράτοφ
Η παράσταση γίνεται με την υποστήριξη του Γαλλικού Ινστιτούτου, του Μουσείου Πολιτικών Εξορίστων του Αη Στράτη.
Οι Δίκαιοι Και Ο Έρωτας Θανάτου
Ω έρωτα! Ω ζωή Όχι ζωή, αλλά έρωτας θανάτου!
«Ρωμαίος & Ιουλιέττα», Πράξη 4η, Σκηνή 5η
Καλιάγιεφ: «Μα αυτό δεν είν’ η αγάπη; Να δίνεις τα πάντα, να θυσιάζεις τα πάντα χωρίς καμιά ελπίδα ανταπόδοσης;».
Οι Δίκαιοι…σκιές μιας επανάστασης στις παρυφές των ονείρων. Κλεισμένοι στα συντρίμμια ενός κόσμου που σαπίζει, αγωνίζονται και πεθαίνουν για την Ιδέα. Χωρίς θεό, ούτε αφέντη. Ποιος, όμως, ορίζει το δίκαιο μιας Ιδέας σ’ ένα σύμπαν άδειο από θεούς, σε έναν κόσμο όπου καμιά εξουσία δεν είναι εκ των προτέρων αποδεκτή; Βρίσκονται μόνοι, στους στροβιλισμούς ενός αέναου χορού του θανάτου, κι εκεί δίκαιος είναι μονάχα ο αγώνας, η θυσία, ο ίδιος ο θάνατος.
Οι Δίκαιοι…άνθρωποι έγκλειστοι σε μια αδιέξοδη συνθήκη, με χιλιάδες αμφιβολίες για το ηθικά ορθό των πράξεων τους. Άνθρωποι που κατακλύζονται από την αγωνία να δικαιώσουν το κεντρικό μέσον δράσης τους: τη δολοφονία ανθρώπων. Αγωνιστές ταγμένοι άνευ όρων στον Σκοπό και την Ιδέα, οι οποίοι διαρκώς αμφιβάλλουν για τις πραγματικές προοπτικές της ίδιας τους της πάλης. Ψυχές που αναζητούν την αγάπη μέσα απ’ τις δαιδαλώδεις διαδρομές των φόβων και των φόνων, της ελπίδας και της απελπισίας. Πνεύματα αγωνιζόμενα, στα οποία η απελπισία και τα κάθε λογής αδιέξοδα κατακλύζουν τους διαύλους της καρδιάς και του μυαλού. Μαχητές της ζωής, που τελικά παλεύουν πυρετωδώς να δικαιώσουν την ύπαρξη τους, μέσα σ’ έναν εκ των προτέρων παράλογο και σκληρό (και παράλογα σκληρό) κόσμο, του οποίου βρίσκονται δέσμιοι, χωρίς καμιά εμφανή δυνατότητα διαφυγής.
Οι Δίκαιοι…επαναστάτες που υιοθετούν τον δρόμο του θανάτου ως τη μόνη δυνατή διέξοδο από την αντίφαση που βαραίνει την καρδιά και το μυαλό τους. Εφόσον είναι αναγκαίο να σκοτώσεις πρέπει κι εσύ να δώσεις τη ζωή σου. Το ικρίωμα θα γίνει γι’ αυτούς ο τόπος της εξιλέωσης. Η στιγμή της αγχόνης, η ώρα της πιο βαθιάς απελευθέρωσης.
Μέσα από αυτό το παράλογο πλέγμα φόβων και αδιεξόδων, αγωνίας και αγώνα, ελπίδας και απελπισίας, το οποίο σκιάζει η ίδια η προοπτική του θανάτου, ο Καμύ στοχάζεται πάνω στο φαινόμενο Επαναστατημένος Άνθρωπος, ως ύπαρξη αντιφατική, που την ίδια στιγμή κλείνει μέσα της την αγάπη για τη ζωή και την ανάγκη άρνησης της ζωής, τον μαχητή και τον δολοφόνο, την αγωνιζόμενη για έναν καλύτερο κόσμο ψυχή και τον αδίστακτο τρομοκράτη. Εξερευνά τα όμορφα μονοπάτια της τρυφερότητας και της αγάπης μέσα απ’ τη σκληρότητα του ανέλπιδου αγώνα, σ’ ένα αέναο φλερτ με τον θάνατο. Οδηγεί, έτσι, τους ήρωές του στις ατραπούς μιας νέας τραγωδίας: Η τραγωδία της επίγνωσης. Οι Δίκαιοι έχουν επίγνωση του παράλογα σκληρού κόσμου που ζουν. Επίγνωση των αδιεξόδων του δικού τους αγώνα, αλλά σε πείσμα όλων επιλέγουν να συνεχίσουν. Πληρώνουν το δικό τους αντίτιμο στο δικαίωμα για ζωή. Και συνεχίζουν με δική τους ελεύθερη βούληση ως τη στιγμή της αγχόνης και ύστερα απ’ αυτήν. Με τη θυσία και τη δύσκολη αδελφοσύνη τους θέτουν εκ νέου ως υπέρτατο πρόσταγμα κάθε αγώνα, κάθε επανάστασης, την ίδια την αγάπη προς τον Άνθρωπο και τη Ζωή. «Σύμφωνοι, πάνω απ’ όλα η επανάσταση – θα πει ο Καλιάγιεφ – αλλά η επανάσταση για τη ζωή, για να δώσουμε μια ευκαιρία στη ζωή».
Όμως, τι είναι αυτό που μας ενδιαφέρει σε μια τέτοια διαδρομή; Μια ακόμη ατσάλινη ηθικολογία απαράβατων κανόνων, που οδηγούν από την απελπισία στην ενοχή κι από’ κει στην (αυτο)τιμωρία; Ή μια αγωνιώδης εξέγερση της ίδιας της ηθικής, όπου η κάθε μορφής ηθικολογία φθίνει προτού καν γεννηθεί; Άραγε είμαστε έτοιμοι ν’ αντιμετωπίσουμε μια ιλιγγιώδη ηθική της ελευθερίας; Είμαστε έτοιμοι να θέσουμε εκ νέου, μέσα από δική μας προσωπική και συλλογική αγωνία και βούληση, τους όρους των ελεύθερων πράξεών μας; Αναγνωρίζουμε, τελικά, την ανάγκη ενός Ανθρώπου ούτε δήμιου ούτε θύματος, αγωνιζόμενου στα ακρότατα όρια της ύπαρξης;
Για τους Δίκαιους, αγώνας για ελευθερία και πάθος για ζωή δεν σημαίνουν παρά έρωτας θανάτου. Είναι οι Άλλοι, οι Διαφορετικοί. Βρίσκονται πέρα από τη λήθη, στην πυρκαγιά της μνήμης. Βαδίζουν σε διαδρομές δαιδαλώδεις ονείρων ανείπωτων και δε σταματούν πουθενά. Περνούν μέσα από το αίμα και τον φόνο, μέσα απ’ τη θυσία και τον πόνο και τρέχουν προς έναν κόσμο Άλλο, ονειρεύονται το μέλλον των Άλλων. Χτίζουν πάνω στην ήττα, πάνω στην απελπισία, με το ίδιο τους το αίμα να εγγυάται τη συνέχεια.
Όμως αυτή η δύναμη της συνέχειας όταν το αδιέξοδο είναι εμφανές, η πίστη στην ελπίδα όταν η απελπισία είναι το μόνο που απομένει, η εξέγερση του ανθρώπου ενάντια στο ίδιο του πεπρωμένο και μάλιστα όταν η ήττα είναι εκ των προτέρων δεδομένη, το αίτημα της αγάπης όταν κυρίαρχο είναι μόνο το μίσος, αποτελούν τα βασικά υλικά του επαναστατημένου ανθρώπου που οραματίζεται ο Καμύ και που σήμερα μας αφορούν περισσότερο από ποτέ.
Σάββας Στρούμπος
Συνεντεύξεις:
Συνέντευξη του Σάββα Στρούμπου στη Μαρώ Τριανταφύλλου για την εφημερίδα Εποχή
Συνέντευξη του Σάββα Στρούμπου στην Τζένη Τσιροπούλου για το TVXS.gr
Συνέντευξη του Σάββα Στρούμπου στην Έλενα Γαλανοπούλου για την εφημερίδα Ελευθεροτυπία
Συνέντευξη του Σάββα Στρούμπου στη Νατάσα Κεφαλληνού για την εφημερίδα Πριν
Συνέντευξη του Σάββα Στρούμπου στο GO OUT
Κριτικές:
Κριτική της Μαρώς Τριανταφύλλου στην εφημερίδα Εποχή
Κριτική του Δημήτρη Τσατσούλη στο περιοδικό 7 της Ελευθεροτυπίας
Κριτική της Εύης Προύσαλη στο Ποντίκι
Κριτική της Χριστίνας Ανδρέου στην εφημερίδα Δρόμος της Αριστεράς